Drie prangende vragen: hoe haal je corporatiewoningen op tijd van het gas af?

Wat is de beste en snelste manier om corporatiewoningen van het gas af te halen en CO2-neutraal te maken? Dirk Jan van der Zeep (Portaal) en Marjan Minnesma (Urgenda) beantwoorden drie prangende vragen.

Marjan Minnesma, directeur Urgenda

  • Het duurzaam maken van sociale huurwoningen moet veel sneller. Eens of oneens?

Het kan inderdaad veel sneller en tegelijk begrijp ik dat het nog niet sneller gaat: veel corporaties – ook Portaal – passen het model van de Stroomversnelling toe. Dat komt erop neer dat je een soort theemuts om je woning zet. Je gaat eerst extreem isoleren, vóórdat je andere maatregelen neemt. Dat is misschien wel de allerbeste oplossing, maar ook de allerduurste, waardoor opschaling uitblijft. De projecten van corporaties stranden dan ook nadat er een paar rijen woningen zijn aangepakt. Wij beginnen aan de andere kant: bij de mensen en niet bij de techniek. We gaan uit van het bedrag dat bewoners in vijftien jaar aan energie uitgeven en kijken of we het daarmee kunnen doen. Met dat bedrag, zo’ 35.000 euro, blijkt dat prima te lukken. Met de combinatie van een warmtepomp, speciale radiatoren, inductiekoken en soms infraroodpanelen voor verwarming, halen we de mensen van het gas af en verlossen we hen van hun maandelijkse energierekening. Goed dubbel glas is wel een vereiste, maar wij kiezen niet voor vergaande isolatie. We wekken als dat nodig is gewoon wat meer zonne-energie op. Er is genoeg, zeker als je je eigen dak kunt benutten en in de nabije toekomst de energie eenvoudig kunt opslaan. Thuis of in de wijk. De belangstelling bij corporaties voor onze oplossing begint nu op gang te komen. We doen bijvoorbeeld projecten bij Parteon en Alliantie.

  • De wereld van de energietransitie kent veel stokpaardjes en heilige huisjes. Welk principe is bij jullie altijd leidend?

We hebben geen principes die heilig zijn. Wel zijn we kritisch als het gaat om warmtenetten. Ze moeten gevoed worden met de warmte van een geothermiebron of met warmte van een bedrijf dat hoort bij de economie van de toekomst. We moeten oppassen voor locked in-situaties: situaties waarin een warmtenet wordt gevoed met warmte van een bedrijf dat niet duurzaam is. Zo’n bedrijf kan dan in de toekomst blijven bestaan, omdat het nu eenmaal warmte aan een warmtenet levert.

  • Hoe kun je bewoners het beste meenemen in de energietransitie?

Voor onze projecten hebben we altijd meer geïnteresseerden dan er kunnen meedoen. We moeten echt kiezen en mensen op een wachtlijst zetten. Wij beginnen altijd door te flyeren in de wijk. Daarmee nodigen we mensen uit voor een bijeenkomst waarop we vertellen waarom het energie-neutraal maken van je woning nodig is. En dat het helemaal niet zo ingewikkeld en ingrijpend is als wel wordt voorgespiegeld. Je hoeft je huis niet uit. Hooguit zit je enkele dagen zonder warm water, meestal gaat het sneller. We maken geen stof of vuil. Als we klaar zijn, plaatsen we een tent in de tuin en hangen we een banner op: weer een woning zonder energierekening! Iedereen in de buurt kan komen kijken. Zo zijn de deelnemers onze ambassadeurs voor nieuwe projecten. Het meenemen van bewoners is dus niet zo moeilijk. Geen energierekening: wie wil dat niet? Bij huurders van corporaties werkt het net zo. Op voorwaarde dat de corporatie een deel van de kosten voor hun rekening nemen. Huurders betalen dan een huurverhoging van 50 euro en zijn gemiddeld 120 euro aan energielasten kwijt. Per saldo gaan ze er dus 70 euro per maand op vooruit.

Dirk Jan van der Zeep, Voorzitter Raad van Bestuur bij Portaal

  • Het duurzaam maken van sociale huurwoningen moet sneller. Eens of oneens?

Net als Marjan Minnesma willen wij ook meer tempo maken. En ik ben het met haar eens dat er soms te ingewikkeld wordt gedaan. Het credo ‘laten we gewoon beginnen’ spreekt mij dan ook aan. Tegelijk vind ik dat ze de zaken wel iets te eenvoudig voorstelt. Een groot deel van ons bezit is meerlaags. Bij die flatgebouwen is al te weinig dakoppervlak om voldoende zonne-energie op te wekken. En de mogelijkheden om die energie elders op te wekken, zijn nog zeer beperkt. De netinfrastructuur voor het opwekken van energie in de wijk is er nog niet. En we moeten ervan uitgaan dat de gunstige regels om stroom terug te leveren, het salderen, op den duur gaan veranderen. Vandaar dat in verreweg de meeste gevallen isoleren toch het eerste is waarmee we aan de slag gaan. Hoe minder energie je nodig hebt, hoe makkelijker het is om een oplossing te bedenken voor het opwekken ervan. Dat neemt niet weg dat we ook geïnteresseerd zijn in de aanpak van Urgenda. We moeten veel verschillende sporen volgen om ons woningbezit CO2-neutraal te maken. Het is dus niet ‘óf óf’, maar ‘én én’.

  • De wereld van de energietransitie kent veel stokpaardjes en heilige huisjes. Welk principe is bij jullie altijd leidend?

Als wij mogelijkheden zien om aan te sluiten op een warmtenet, zullen we dat doen. We zien dat op dit moment als de beste optie om tegen de laagste maatschappelijke kosten te voorzien in duurzame warmte. We realiseren ons dat niet in alle gevallen de warmte die nu door de pijp gaat volledig duurzaam zal zijn. Maar dat is geen reden om nu niet te kiezen voor een warmtenet. Over tien of twintig jaar kan dat namelijk anders liggen, doordat bedrijven verduurzamen. Het is dan zonde als je die optie al hebt afgeschreven. Wij zien een rol voor de overheid om er voor te zorgen dat warmte op termijn duurzaam wordt.

  • Hoe kun je bewoners het beste meenemen in de energietransitie?

Mensen die in een sociale huurwoning wonen hebben vaak wel iets anders aan hun hoofd dan het energieneutraal maken van de woning. Toch denk ik dat we mensen echt enthousiast kunnen maken voor dit onderwerp. De ervaringen met ons project Jouw Thuis in Amersfoort sterken mij daarin. Bewoners in het Soesterkwartier kunnen zelf een pakket aan maatregelen samenstellen om het comfort en de duurzaamheid van de woning te verbeteren. Ze kunnen bijvoorbeeld kiezen voor een warmtepomp, vloerisolatie of zonnepanelen. Een deel van de ingreep, zoals de gevelisolatie, nemen wij voor onze rekening. De bewoners betalen een kleine huurverhoging, die ze terugverdienen door een lagere energierekening. De mensen die meedoen aan Jouw Thuis vervullen een voortrekkersrol in de wijk. Ze ontpoppen zich tot ambassadeurs. De buren worden vanzelf nieuwsgierig en ook enthousiast. Die bewonersaanpak lijkt veel op de manier waarop Urgenda te werk gaat. Het voordeel: er is altijd 100 procent draagvlak. De woningen waarvan de bewoners niet willen meedoen, pakken we pas aan wanneer er nieuwe huurders komen. Als je creatief en vernieuwend bent, lukt het dus heel goed om huurders warm te maken voor de energietransitie.